15 günlük tebligat esnafı şaşkına çevirdi
Malatya'nın Fahri Kayahan bölgesinde deprem sonrasında faaliyetlerini konteynerlerde sürdürmek zorunda kalan esnafın önüne bu kez tahliye süresi çıktı.
Malatya Post olarak bölgede yaptığımız saha çalışmasında, bazı konteynerlerin kapılarına 15 gün içerisinde boşaltılması gerektiğini belirten tebligatların asıldığı görüldü.
Konteynerlerde faaliyet gösteren esnaf ise sürenin taşınmak için yeterli olmadığını savunuyor.
Özellikle iş yerini tamamen taşımak zorunda olan işletmeler açısından 15 günlük sürenin ciddi bir mağduriyet oluşturabileceği ifade ediliyor.
“15 günde ben nerede dükkân bulacağım?”
Bölgede terzilik yapan Cebrail Toplağ, kendilerine 15 gün içinde konteyneri boşaltmaları yönünde tebligat geldiğini belirtti.
Toplağ, daha uzun süre önceden haber verilmesi gerektiğini savunarak:
“15 gün içinde nerede dükkân bulacağım?”
diye tepki gösterdi.
Esnafın en büyük endişelerinden biri ise tahliye kararının ardından kiralık iş yerlerine yönelik talebin artmasıyla birlikte fiyatların daha da yükselmesi.
10 metrekare dükkân için 1 milyon TL hesabı
Toplağ'ın aktardığına göre bazı iş yerlerinde kira bedeli metrekare başına 100 bin TL seviyesine kadar çıkıyor.
Bu hesabın 10 metrekarelik bir dükkâna uygulanması halinde yıllık kira yaklaşık 1 milyon TL seviyesine ulaşıyor.
Esnaf, böyle bir maliyetin küçük işletmeler açısından karşılanmasının mümkün olmadığını savunuyor.
Özellikle konteynerlerin kaldırılacağının duyulmasıyla birlikte kiralık dükkân sahiplerinin fiyatlarını artırabileceği endişesi dile getiriliyor.
Buradaki 100 bin TL/metrekare ve 1 milyon TL hesabı, röportaj yapılan esnafın verdiği bilgiye dayanıyor; genel Malatya kira ortalaması olarak değerlendirilmemeli.
“Biz de konteynerde kalmak istemiyoruz”
Sigortacılık yapan Ali bey ise esnafın konteynerlerde kalmak istemediğini özellikle vurguladı.
Yaklaşık 20 yıldır sigortacılık yaptığını belirten Ali bey, konteynerlerin özellikle kadın çalışanların bulunduğu işletmeler açısından zorluklar oluşturduğunu söyledi.
Ancak esnafın yeni dükkânlara geçebilmesi için makul bir geçiş süresine ihtiyaç olduğunu ifade etti.
Ali beye göre sorun konteynerlerde kalmak istememeleri değil; yeni bir iş yerine geçmenin maliyet ve zaman açısından mümkün hale getirilmesi.
“600 bin, 700 bin, 1 milyon, 1,5 milyona kadar gidiyor”
Ali bey, bölgede kiraların işletmeler açısından ciddi bir yük haline geldiğini belirterek bazı dükkânların 600-700 bin TL'den başlayıp 1 milyon, hatta 1,5 milyon TL seviyelerine kadar çıktığını söyledi.
Özellikle 16 metrekare civarındaki dükkânların bile bu seviyelerde kiraya çıkmasının küçük esnaf açısından sürdürülebilir olmadığını dile getirdi.
Esnafın ifadesiyle:
“Esnaflar kilit kapatacak duruma geldi.”
Yeni gösterilen dükkânlar da hazır değil
Bölgede klima servisliği yapan Mehmet Can da kendilerine tebligat geldiğini belirtti.
Can, kendilerine alternatif olarak gösterilen bazı bölgelerde inşaat çalışmalarının hâlâ devam ettiğini söyledi.
Özellikle Akpınar'da gösterilen iş yerlerinde çalışmaların sürdüğünü belirten Can, bir esnafın böyle bir yere taşınması halinde iş yapmaya başlamasının zaman alacağını ifade etti.
Can'a göre bazı işletmeler için yalnızca dükkânın teslim edilmesi yeterli değil.
İç düzenleme, tadilat ve yerleşme süreci de gerekiyor.
“Bizim sadece atölyemiz 50-60 metrekare”
Klima servisinde çalışan Mehmet Can, işletmeleri için daha büyük bir iş yerine ihtiyaç duyduklarını anlattı.
Mevcut konteynerin yaklaşık 21 metrekare olduğunu, bu alanın kendilerine yetmediğini belirten Can, yalnızca atölyeleri için 50-60 metrekarelik bir alana ihtiyaç duyduklarını söyledi.
Bu nedenle kendileri açısından sorun yalnızca “bir dükkân bulmak” değil, yaptıkları işe uygun bir dükkân bulmak.
Esnaf tepkili: “En az 2-3 ay önceden haber verilmeliydi”
Bölgede bir araya gelen esnafların ortak talebi ise sürenin uzatılması.
Esnaflar, 15 günlük sürenin yerine en az birkaç aylık geçiş süresi verilmesini istiyor.
Bazı esnaflar 2-3 aylık süre talep ederken, 76 yaşındaki terzi ise en az 6 aylık bir geçiş süresinin daha gerçekçi olacağını savundu.
76 yaşındaki terzi: “15 günde takım elbise ne olacak?”
Bölgede 76 yaşında olduğunu ve toplamda yaklaşık 45 yıl Büyükçarşı'da, 10 yıl Çekirdek Pasajı'nda ve 3,5 yıldır da konteynerde çalıştığını anlatan bir terzi, tahliye süresine tepki gösterdi.
Esnaf, elindeki siparişlerin bir anda ortada kalacağını belirterek örnek verdi:
Takım elbisenin her birinin yaklaşık 10 günlük emeği bulunduğunu söyleyen terzi, bunların 15 günlük sürede nasıl tamamlanıp taşınacağını sorguladı.
Esnaf, kendilerinin de konteynerlerde kalmaktan memnun olmadığını ancak yeni yer bulabilmek için daha uzun bir süreye ihtiyaç olduğunu ifade etti.
Lokantacılar için başka bir sorun: Uygun dükkân yok
Bölgede lokantacılık yapan bir başka esnaf ise yeni çarşıdaki iş yerlerinin kendi sektörleri açısından yeterli olmadığını söyledi.
Lokanta işletmek için yalnızca birkaç metrekarelik bir dükkânın yeterli olmadığını belirten esnaf, mutfak, ocak, üretim alanı ve diğer ekipmanların yerleştirilebileceği uygun bir mekâna ihtiyaç olduğunu anlattı.
Esnaf, kendilerine uygun ticari alanların oluşturulmasını istiyor.
Bu nokta önemli:
Her esnaf için “boş bir dükkân” çözüm değil.
Terzinin ihtiyacı farklı, lokantacının farklı, klima servisinin farklı.
Dolayısıyla yeni yer seçiminin işletmenin faaliyet alanına göre yapılması gerekiyor.
Kadın esnaf: “Bir tuvaletimiz bile yok”
Bölgede kına malzemeleri satan kadın esnaf ise konteyner alanındaki fiziki şartlara tepki gösterdi.
Yaklaşık bir yıldır işletmesini sürdürdüğünü belirten esnaf, müşteri yoğunluğunun düşük olduğunu ve özellikle kadın çalışanlar açısından temel ihtiyaçların karşılanmasında sorun yaşandığını söyledi.
Esnaf, bölgede tuvalet ve lavabo konusunda ciddi sıkıntılar yaşandığını ifade etti.
Bu açıklama, tartışmanın yalnızca “konteynerler kaldırılacak mı?” noktasında olmadığını gösteriyor.
Buradaki esnafın bir bölümü zaten daha iyi koşullarda çalışabilecekleri kalıcı iş yerlerine geçmek istiyor.
Esnaf odalarına da tepki var
Saha çalışmasında esnafın eleştirileri yalnızca kira fiyatları veya tahliye süreciyle sınırlı kalmadı.
Bazı esnaflar, kendilerini temsil eden oda ve kuruluşların süreçte yeterince yanlarında olmadığını düşünüyor.
Görüşmelerde bazı oda yöneticilerinin seçim döneminde destek sözü verdiği ancak tahliye sürecinde esnafın yanında yeterince görünmediği yönünde eleştiriler dile getirildi.
“Bize devletimizden yana bir sorun yok”
Dikkat çeken noktalardan biri ise bazı esnafların devletin deprem sonrası sağladığı barınma imkânına yönelik olumlu yaklaşımı.
Esnaflar, konteynerlerin kendilerine önemli bir süre boyunca barınma ve çalışma imkânı sağladığını kabul ediyor.
Tepkinin temelinde ise konteynerlerin kaldırılması değil, kaldırılma biçimi ve verilen sürenin yetersiz olduğu düşüncesi bulunuyor.
Bu ayrım haberin en önemli noktalarından biri.
Çünkü sahadaki genel mesaj:
“Burada kalmak istemiyoruz; ama gideceğimiz yeri bulmadan da çıkamayız.”
şeklinde özetlenebilir.
Çarşıda kira fiyatları da gündemde
Saha çalışması sırasında yeni çarşıdaki kiralar da yerinde incelendi.
Görüştüğümüz saha bilgilerine göre ana cadde üzerindeki bazı dükkânlarda 700 bin TL civarında kira talepleri bulunurken, arka sokaklarda yaklaşık 300 bin TL seviyesinde örnekler olduğu ifade edildi.
Ancak bu rakamlar da belirli dükkânlar için sahada görülen fiyatlardır; tüm çarşının kira ortalaması değildir.
Üstelik bazı işletmeler için fiyat kadar önemli başka bir problem daha var:
Dükkânın fiziksel olarak işe uygun olup olmadığı.
Lokantacı için mutfak alanı, klima servisi için atölye, terzi için çalışma alanı gerekiyor.
Malatya Post'un saha notu
Fahri Kayahan'da yaptığımız saha çalışmasında esnafın anlattığı hikâyenin özeti aslında oldukça basit:
Kimse konteynerde kalmak istemiyor.
Ancak esnafın önündeki sorun, konteynerden çıkmak değil; nereye ve hangi maliyetle çıkacağı.
15 günlük süre;
- dükkân aramak,
- kira için para bulmak,
- anlaşma yapmak,
- tadilat yaptırmak,
- ekipmanları taşımak,
- müşterilere haber vermek
için birçok esnafa göre yeterli değil.
Üstelik bölgedeki bazı esnafların aktardığı yüksek kira rakamları da taşınma kararını daha zor hale getiriyor.
Bu nedenle esnafın talebi konteynerlerin sonsuza kadar kalması değil.
Daha uzun ve öngörülebilir bir geçiş süresi.
76 yaşındaki terzinin talep ettiği gibi 6 ay mı olur, başka bir süre mi olur bilinmez.
Ancak sahadaki ortak beklenti açık:
“Bizi çıkartacaksanız, nereye gideceğimizi bulmamıza fırsat verin.”
Malatya'nın deprem sonrası yeniden yapılanmasında artık yeni bir aşamaya geçiliyor.
Konteyner kentler kaldırılıyor, esnaftan geçici iş yerlerini boşaltması isteniyor.
Şimdi sınav, bu geçişin esnafı mağdur etmeden nasıl yapılacağı.
