Malatya'da deprem sonrası yeniden inşa sürecinin en dikkat çeken noktalarından biri olan yeni çarşıda hareketlilik giderek artıyor.
Malatya Post olarak çarşının farklı noktalarını gezdik, yeni açılan iş yerlerini görüntüledik ve eski yerlerinden yeni dükkânlarına taşınan esnafla konuştuk.
Ortaya çıkan tablo ise yeni çarşının artık “inşaat alanı” görünümünden çıkıp ticari hayata geçiş yaptığı, ancak esnaf açısından sürecin henüz tamamlanmadığı yönünde.
Esnaf yeni dükkânlarına taşınıyor
Çarşının alt bölümünde bulunan iş yerlerinde esnafın bir bölümü faaliyetlerine başladı.
Yeni dükkânların tabela düzenlemeleri ve iç tasarımları dikkat çekerken, bazı işletmelerin hâlâ ürünlerini yerleştirdiği ve tadilat çalışmalarını sürdürdüğü görüldü.
Daha önce konteynerlerde faaliyet gösteren işletmelerin yeni iş yerlerine geçmesiyle birlikte çarşıda yavaş yavaş ticari hareketlilik oluşmaya başladı.
Ancak esnafın önemli bir beklentisi var:
Konteyner çarşıların da kaldırılması ve müşterilerin yeni çarşıya yönelmesi.
“Konteynerler kalkınca insanlar buraya yönelecek”
Yeni çarşıda 28 metrekarelik bir dükkânda faaliyet gösteren esnaf, eski iş yerlerinin yıkılmasının ardından buraya taşındıklarını söyledi.
Dükkânın kira bedelinin yaklaşık 1 milyon TL seviyesinde olduğunu belirten esnaf, yeni yerin eski iş yerine göre daha modern ve kaliteli olduğunu ifade etti.
İşlerin ise henüz yeni yeni toparlandığını anlatan esnaf, diğer işletmelerin de açılmasıyla çarşının giderek hareketleneceğini düşünüyor.
Esnafa göre vatandaşların hâlâ konteynerlerdeki işletmelere yönelmesinin nedenlerinden biri, yeni çarşıdaki işletmelerin tamamının açıldığından haberdar olmamaları.
Konteynerlerin kaldırılmasıyla müşterilerin yeni çarşıya yönelmesinin hızlanacağı düşünülüyor.
Kiralar esnafın en büyük gündemlerinden biri
Yeni çarşıda görüştüğümüz esnaflardan biri yaklaşık 700 bin TL kira ödediğini belirtirken, başka bir işletmeci ise kira bedelinin 700 bin TL ile 1 milyon TL arasında değiştiğini söyledi.
Bir başka esnaf ise yeni dükkânı için 700 bin TL kira ve 40 bin TL emlakçı bedeli üzerinden anlaşma yaptığını anlattı.
Esnafın ortak noktası ise şu:
Yeni iş yerleri modern ve kullanışlı olsa da yüksek kira bedellerinin işletmeler açısından ciddi bir maliyet oluşturması.
Bir esnaf bu durumu açık şekilde ifade ediyor:
“Mecburuz buraya geldik.”
Yani bazı işletmeler açısından yeni çarşıya taşınmak bir tercih olmaktan çok, deprem sonrasında oluşan şartların getirdiği bir zorunluluk.
Yeni dükkânların bazıları hâlâ eksik
Çarşıda yalnızca kira problemi konuşulmuyor.
Bazı esnaflar yeni iş yerlerinin kendilerine “kuru dükkân” olarak teslim edildiğini, elektrik tesisatından klimaya kadar birçok düzenlemenin işletme sahipleri tarafından yapılmak zorunda kaldığını belirtiyor.
Melodi İletişim işletmecisi de yeni dükkâna geçiş sürecinde önemli masraflar yaptıklarını anlattı.
İşletmeci, elektrik tesisatının bulunmadığını, klima sistemi için yaklaşık 30 metre bakır boru kullandıklarını ve merdiven gibi bazı eksikliklerle uğraştıklarını söyledi.
Kendi hesaplamalarına göre işletmenin yeni yerine hazırlanması için yaklaşık 45-47 günlük bir süreç gerektiğini ifade etti.
İnternet sorunu devam ediyor
Yeni çarşıdaki işletmelerin bazıları için en dikkat çekici sorunlardan biri ise internet bağlantısı.
Görüştüğümüz esnaf, iş yerinde internet hizmeti alamadığını ve bunun özellikle telefon, teknik servis ve yazılım gibi işlerle uğraşan işletmeler açısından ciddi problem oluşturduğunu söyledi.
Elektrik gibi bazı hizmetlerin çalıştığını belirten işletmeci, ancak internet başta olmak üzere bazı eksikliklerin tamamlanmasını beklediklerini ifade etti.
Bu işletmeler açısından internet yalnızca müşterilere sunulan bir hizmet değil, doğrudan işin kendisinin parçası.
Dolayısıyla altyapıdaki eksikliklerin tamamlanması ticari hayatın hızlanması açısından önem taşıyor.
Çarşı güzel ama müşteri nerede?
Sahadaki en dikkat çekici görüntülerden biri de yeni iş yerlerinin modern görünmesine rağmen bazı sokakların hâlâ oldukça sakin olması.
Esnafların bir bölümü dükkânlarını açmış durumda.
Ancak çevredeki işletmelerin tamamının henüz faaliyete geçmemesi nedeniyle müşteri yoğunluğu beklenen seviyeye ulaşmış değil.
Bir esnafın söylediği gibi:
“Sokakta şu an hiç geçen insan yok. Çünkü işletmelerin hiçbiri açık değil.”
Bu durum yeni çarşının önündeki en önemli sınavlardan birini ortaya çıkarıyor:
Binaları yapmak başka, ticari hayatı yeniden oluşturmak başka.
Bakırcılar Pazarı'nda anahtar teslimleri sürüyor
Yeni çarşının bir başka bölümünde ise Bakırcılar Pazarı için anahtar teslim sürecinin devam ettiği görüldü.
Sahada edinilen bilgiye göre Bakırcılar Pazarı'ndaki 67 dükkânın anahtarlarının teslim edildiği ve yaklaşık yarısına yakınının teslim sürecinin tamamlandığı belirtildi.
Bazı esnafların ise dükkânlarında tadilat ve yerleşim çalışmalarını sürdürdüğü görüldü.
Bölgede çalışanlardan alınan bilgiye göre ikinci etap çalışmalarında ise birkaç aylık bir sürecin daha bulunduğu ifade edildi.
Üst katlar yeni bir ticaret alanına dönüşebilir mi?
Yeni çarşının dikkat çeken bölümlerinden biri de üst katlardaki ofis ve ticari alanlar.
Asansörlerin bulunduğu bu bölümlerde bazı iş yerleri henüz boşken, bazı alanlarda ise işletmelerin faaliyete geçmeye hazırlandığı görülüyor.
Sahadaki görüntü, bu bölümlerin özellikle ofis, çay ocağı ve benzeri işletmeler açısından değerlendirilebileceğini gösteriyor.
Ancak üst katların ne kadar hızlı dolacağı ve ticari olarak ne kadar başarılı olacağı şimdiden net değil.
Bu noktada yine belirleyici unsur:
Çarşının genel müşteri trafiği.
“Çarşı güzel ama eksikler var”
Yeni çarşıda işletme açan esnafın tamamı olumsuz bir tablo çizmiyor.
Bazı işletmeciler yeni dükkânlarından memnun olduklarını, eksikliklerin zaman içerisinde tamamlanacağını düşünüyor.
Deprem öncesinde kendi mülkünde faaliyet gösteren bir esnaf, yeni iş yerinin yaklaşık 500 bin TL tutarında bir masrafla hazırlandığını ancak dükkânın kendi mülkleri olması nedeniyle kira yüklerinin bulunmadığını söyledi.
Aynı esnaf, yeni çarşının genel görünümünden memnun olduğunu ancak bazı eksikliklerin bulunduğunu belirtti.
Bu ayrıntı, yeni çarşıdaki esnafın durumunun birbirinden oldukça farklı olduğunu da gösteriyor.
Mülk sahibi esnaf ile kiracı esnafın yeni çarşıdaki mali yükü aynı değil.
Taksicilerin de yer beklentisi var
Yeni çarşıda görüştüğümüz taksiciler ise duraklarının kesin yerinin belirlenmesini beklediklerini söyledi.
Taksiciler, müşterilerin kolay ulaşabileceği ve araçların rahat hareket edebileceği bir noktada bulunmalarının hem kendileri hem de yolcular açısından önemli olduğunu ifade etti.
Özellikle başka bir noktaya taşınmaları halinde müşterinin taksiye ulaşmak için daha fazla zaman harcayabileceği ve bunun maliyet oluşturabileceği dile getirildi.
Bu nedenle taksiciler, mevcut konumun kendileri açısından daha avantajlı olduğunu düşünüyor.
Yeni çarşıda fiyatlar da değişiyor
Çarşıdaki dükkânların kira bedellerinin konum ve büyüklüğe göre ciddi şekilde değiştiği görülüyor.
Sahada konuştuğumuz bir esnaf, bazı küçük dükkânların 125-150 bin TL civarında, daha büyük ve ana caddeye yakın dükkânların ise 400-500 bin TL seviyelerinde kiraya çıkabildiğini söyledi.
Bazı işletmeler için ise kira bedellerinin çok daha yüksek seviyelere çıktığı ifade edildi.
Bu rakamlar sahada görüşülen esnafların verdiği örneklerdir ve tüm çarşıdaki kira fiyatlarının ortalaması olarak değerlendirilmemelidir.
“Çarşı dolarsa buralar muazzam olur”
Sahadaki görüntüde yeni çarşının önemli bölümlerinin tamamlandığı, ancak bazı işletmelerin henüz açılmadığı görülüyor.
Buna rağmen yeni dükkânların iç tasarımlarına yapılan yatırımlar dikkat çekiyor.
Şarküteri, kafe, tütün mamulleri satışı yapan işletmeler ve farklı ticari alanlarda faaliyet gösterecek dükkânların bir bölümü kendi iç düzenlemelerini tamamlamış durumda.
Bazı işletmeler ise yalnızca birkaç gündür veya birkaç haftadır açık.
Bu nedenle yeni çarşıdaki bugünkü sakinliği kalıcı bir durum olarak değerlendirmek için henüz erken.
Esnafın büyük bölümü, işletmelerin tamamının açılmasıyla birlikte müşteri trafiğinin de artmasını bekliyor.
Malatya'nın yeni çarşısı nasıl görünüyor?
Sahada yaptığımız incelemede yeni çarşının eski şehir merkezinden oldukça farklı bir görüntüye kavuştuğu görülüyor.
Yeni yapıların modern mimarisi, tabela bütünlüğü, geniş ortak alanlar, merdivenler, asansörler ve üst katlardaki ofis alanları çarşının yeni görünümünü oluşturuyor.
Ancak bazı noktalarda tadilatlar devam ediyor.
Bazı dükkânlar boş.
Bazı esnaflar hâlâ taşınma hazırlığında.
Bazı işletmeler ise yeni yerinde faaliyetlerine başlamış durumda.
Dolayısıyla çarşı bugün için tamamlanmış bir ticaret merkezi olmaktan ziyade, yeniden hayat bulan bir şehir merkezi görüntüsü veriyor.
Malatya Post'un saha notu
Yeni Malatya Çarşısı'nda binalar büyük ölçüde ortaya çıkmış durumda.
Şimdi asıl mesele insanların ve ticaretin geri dönmesi.
Sahada konuştuğumuz esnafların anlattıkları bunu açık şekilde gösteriyor.
Bir tarafta modern dükkânlara kavuşmanın memnuniyeti var.
Diğer tarafta yüksek kira bedelleri, dükkânların teslim sonrası eksikleri, internet ve altyapı sorunları, müşteri yoğunluğunun henüz düşük olması ve bazı esnafların hâlâ taşınma sürecinde bulunması var.
Yeni çarşının kaderini yalnızca binaların tamamlanması belirlemeyecek.
Çarşının gerçekten yeniden yaşaması için dükkânların dolması, esnafın ayakta kalabilmesi ve vatandaşın alışveriş alışkanlığını yeniden buraya taşıması gerekiyor.
Bugün sahada gördüğümüz en önemli değişim ise şu:
Malatya Çarşısı artık yeniden kurulmuş bir yapı değil, yeniden kurulmaya çalışan bir ticaret hayatı.
Malatya Post olarak çarşıdaki dönüşümü ve esnafın durumunu takip etmeye devam edeceğiz.
