Sanayi İşletmelerinin Yüzde 85’inde Geçerli Atıksu İzni Yok
Sayıştay denetiminde MASKİ’nin sorumluluk alanındaki endüstriyel atıksu işletmelerinin izin durumları incelendi. 31 Aralık 2025 itibarıyla faaliyet gösteren 468 işletmenin 388’inde Atıksu Bağlantı Kalite Kontrol İzin Belgesi bulunmadığı, 10 işletmenin ise belge süresinin dolduğu tespit edildi. Geçerli izin belgesi bulunan işletme sayısı yalnızca 70 olarak kaydedildi.
Buna göre işletmelerin yaklaşık yüzde 85’i geçerli izin belgesi olmadan faaliyet gösteriyordu. Sayıştay, izin ve denetim süreçlerindeki eksikliklerin çevre açısından risk oluşturabileceğini, mevzuata uygun hareket eden işletmeler bakımından da eşitsizlik yaratabileceğini belirtti.
468 İşletmeden Yalnızca 165’i Denetlendi
Raporda, 2025 yılı boyunca 468 endüstriyel atıksu işletmesinden 165’inin denetlendiği ve bu işletmelere yönelik toplam 205 kontrol gerçekleştirildiği belirtildi. Atıksu numunesi alınan işletme sayısı 25’te kalırken, yıl genelindeki numune alma işlemi 35 olarak kayıtlara geçti.
Denetimde dikkat çeken bir diğer nokta ise endüstriyel atıksu üreten işletmelere yönelik, atıksu arıtma bedeli dahil herhangi bir idari yaptırım tahakkuk ettirilmemiş olmasıydı. Sayıştay, yaptırım mekanizmasının işletilmemesinin mevzuata aykırı deşarjların tespit edilmesini ve önlenmesini güçleştirebileceğine işaret etti.
Kaçak Su Cezalarında İşletme Sınıflandırması Tartışması
MASKİ’nin kaçak su kullanımına ilişkin uygulamaları da denetim kapsamına alındı. Rapora göre halı yıkama merkezleri, oto yıkamacılar, öğrenci yurtları ve düğün salonları gibi yüksek su tüketimi bulunan işletmelerin bazıları, büyük işletme kategorisinde değerlendirilmesi gerekirken küçük işletme tarifesi üzerinden cezalandırıldı.
Bu durumun, kaçak su kullanımı nedeniyle hesaplanması gereken tutarların mevzuatta öngörülen seviyenin altında kalmasına yol açabileceği belirtildi. Denetim bulgusu, ceza hesaplamalarında işletmelerin faaliyet türü ve ilgili tarife sınıfının doğru belirlenmesinin önemini ortaya koydu.
Belediyelere Aktarılması Gereken 184,8 Milyon Lira Birikti
Sayıştay raporundaki önemli mali tespitlerden biri, MASKİ tarafından tahsil edilen çevre temizlik vergisi paylarının ilgili belediyelere aktarılmasına ilişkin oldu. 31 Aralık 2025 itibarıyla belediyelere ödenmesi gereken ancak aktarılmamış tutarın 184 milyon 884 bin 684 liraya ulaştığı belirlendi.
Alacak dağılımında Yeşilyurt Belediyesi 74 milyon 861 bin lirayla ilk sırada yer aldı. Battalgazi Belediyesinin alacağı 62 milyon 804 bin lira, Malatya Büyükşehir Belediyesinin alacağı ise 25 milyon 711 bin lira olarak kaydedildi.
MASKİ yönetimi, 2026 yılında bazı belediyelere nakit ödemeler yapıldığını ve karşılıklı mahsuplaşmalar gerçekleştirildiğini bildirdi. Sayıştay ise çevre temizlik vergisinden doğan payların yasal süreler içinde aktarılması gerektiğini vurguladı.
MASKİ ile Büyükşehir Belediyesinin Hesapları Uyuşmadı
Denetimde MASKİ ile Malatya Büyükşehir Belediyesi arasındaki borç ve alacak kayıtlarında da farklılıklar tespit edildi. MASKİ’nin muhasebe kayıtlarında Büyükşehir Belediyesinden 34 milyon 989 bin liralık içme suyu alacağı bulunurken, Büyükşehir Belediyesinin ilgili hesabında bu tutarın sıfır olarak yer aldığı belirlendi.
Nakit borçlanma ve zemin tahrip bedellerine ilişkin hesaplarda da uyumsuzluklar saptandı. Özellikle zemin tahrip bedellerinde MASKİ kayıtlarında yaklaşık 147 milyon liralık borç görünürken Büyükşehir Belediyesinin kayıtlarında yaklaşık 859 milyon liralık tutar yer aldı. Sayıştayın tespitleri, iki kurum arasındaki mali kayıtların karşılaştırılarak uyumlu hale getirilmesi gerektiğine işaret etti.
Su Kayıpları ve Abone Tarifeleri Denetim Gündeminde
Raporda içme suyundaki kayıp ve kaçakların azaltılmasına yönelik çalışmaların yeterliliği de sorgulandı. Su ve atıksu tarifelerinin maliyetler esas alınarak belirlenmemesi, bazı abone gruplarına hatalı tarife uygulanması ve hat bakım bedelinin abonelerden eşit şekilde tahsil edilmemesi tespit edilen eksiklikler arasında yer aldı.
2025 yılı için aylık 7 lira artı KDV olarak belirlenen hat bakım bedelinin, sayaçları okunamayan bazı kırsal aboneliklerde eksik hesaplandığı veya hiç tahakkuk ettirilmediği belirtildi. Sayıştay, tarifelerin belirlenmesinde maliyet esasının gözetilmesi ve tahakkuk işlemlerinin eksiksiz yürütülmesi gerektiğine dikkat çekti.
Doğrudan Teminle Yapılan Alımlar İncelendi
Kamu alımlarına ilişkin incelemede, aynı nitelikteki bazı hizmetlerin doğrudan temin sınırlarının altında kalacak şekilde bölümlere ayrıldığı tespit edildi. MASKİ yönetimi, söz konusu alımların deprem sonrasında oluşan altyapı hasarları, kuraklık ve acil hizmet ihtiyaçları nedeniyle yapıldığını bildirdi.
Sayıştay ise süreklilik gösteren ihtiyaçların önceden planlanması ve uygun ihale yöntemleriyle karşılanması gerektiğini vurguladı. Raporda, acil ihtiyaçlarla düzenli olarak tekrarlanan alımların birbirinden ayrılması ve kamu alımlarında mevzuata uygun yöntemin uygulanması gerektiği mesajı öne çıktı.
Özel Kalem Üzerinden Memuriyete Geçiş Tespiti
MASKİ’nin personel uygulamalarına ilişkin bulgular arasında, Özel Kalem Müdürlüğüne yapılan atamalar da yer aldı. Sayıştay, bazı kişilerin bu kadroya atandıktan kısa süre sonra başka memur kadrolarına nakledildiğini ve bu yolla sınav şartı uygulanmadan memuriyete geçiş sağlandığını belirledi.
Raporda söz konusu uygulamanın kamu personel alımlarında liyakat, eşitlik ve sınav esasları bakımından sorun oluşturduğu ifade edildi. Ayrıca önceki yılın denetiminde de gündeme gelen bu konudaki eksikliklerin 2025 yılında giderilmediği kaydedildi.
MASKİ’nin Giderleri 3,7 Milyar Lirayı Aştı
Kurumun mali tablolarına göre MASKİ’nin 2025 yılı bütçe giderleri 3 milyar 731 milyon 443 bin lira olarak gerçekleşti. Net bütçe gelirleri ise 2 milyar 707 milyon 394 bin lirada kaldı. Bir önceki yıla göre bütçe giderlerinde yüzde 49,37 artış yaşandı.
Harcama kalemlerinde mal ve hizmet alımları yaklaşık 1 milyar 976 milyon liraya, sermaye giderleri ise 1 milyar 283 milyon liraya ulaştı. Faiz giderleri de 293 milyon 514 bin lira olarak kayıtlara geçti. Bu rakamlar, su ve kanalizasyon hizmetlerinin yürütülmesi için yapılan harcamaların büyüklüğünü ortaya koyarken, mali yönetim ve kaynak kullanımının denetimini de önemli hale getirdi.
İç Denetçi Kadrosu Bulunmuyor, Önceki Eksiklikler Sürüyor
Sayıştay, MASKİ’de iç kontrol sisteminin kurulmasına yönelik çalışmaların büyük ölçüde tamamlandığını ancak sistemin etkin işletilmesi bakımından eksikliklerin devam ettiğini bildirdi. Kurumda iç denetim biriminin ve iç denetçi kadrosunun bulunmadığı, kurumsal risk yönetimi çalışmalarının yetersiz kaldığı ve iç kontrol sistemine ilişkin yıllık değerlendirmelerin yapılmadığı belirtildi.
Önceki yılın raporunda yer alan bazı bulguların da 2025’te sürdüğü kaydedildi. Özel Kalem Müdürlüğü üzerinden sınavsız memuriyete geçiş, su ve atıksu tarifelerinin maliyet esaslı belirlenmemesi ve altyapı harcamalarına katılma paylarının tahsil edilmemesi bu konular arasında yer aldı. Su kayıplarını azaltmaya yönelik tedbirlerde ise önceki denetim bulgusunun kısmen yerine getirildiği ifade edildi.
MASKİ’nin 2025 yılı denetiminde belirlenen 21 bulgu, kurumun çevresel denetim, tahsilat, mali kayıtlar, personel politikası ve iç kontrol süreçlerinde iyileştirme ihtiyacını ortaya koydu. Kurumun yanıtlarında, bazı eksikliklerin giderilmesi amacıyla 2026 yılında çalışmalar yürütüldüğü bilgisi de yer aldı.
