Malatya'da 6 Şubat depremlerinin ardından başlayan yeniden yapılanma süreci şehrin birçok noktasında olduğu gibi İpek Caddesi çevresinde de devam ediyor.
Malatya Post olarak İpek Caddesi'nin üst bölümünden başlayarak bölgeyi yerinde inceledik. Bir tarafta yükselen yerinde dönüşüm projelerini, diğer tarafta yıllardır bölgede esnaflık yapan vatandaşların yaşadığı sorunları görüntüledik.
Cuma günleri kurulan pazarda ise hem esnafla hem vatandaşlarla konuşarak fiyatları yerinde sorduk.
Ortaya çıkan tablo, Malatya'nın yeniden kurulma sürecinin yalnızca binalardan ibaret olmadığını bir kez daha gösterdi.
Yerinde dönüşümde binalar yükseliyor
İpek Caddesi'nin üst bölümünde yerinde dönüşüm kapsamında yapılan yapıların önemli ölçüde yükseldiği görülüyor.
Bazı binalarda dış cephe çalışmalarının tamamlanma aşamasına geldiği, bazı yapılarda ise çalışmaların devam ettiği görüldü.
Sahadaki görüntülere göre bölgedeki bazı yapıların bu yıl tamamlanmasının zor olabileceği, çalışmaların önümüzdeki dönemde de devam edeceği değerlendiriliyor.
Yeni yapıların yanında hâlâ boş ve kullanılmayan bazı binalar da dikkat çekiyor.
Bunlardan bazı yapılar tamamen boşaltılmış durumda. Ancak bu binaların neden hâlâ bekletildiği konusunda sahada net bir bilgiye ulaşılamadı.
Bu nedenle söz konusu yapıların hukuki durumu veya yıkım takvimi konusunda resmî açıklama olmadan kesin bir değerlendirme yapmak mümkün değil.
50 yıllık ev için izin bekliyor
Bölgede konuştuğumuz Kadir Usta ise kendi evinin dönüşüm sürecinde yaşadığı belirsizliği anlattı.
Kadir Usta, Beşkonaklar'daki evinin yaklaşık 50 yıldır bulunduğunu ve deprem sonrasında yeniden yapılması için yerinde dönüşüme başvurduklarını söyledi.
Ancak kendisine aktardığına göre Kültür Varlıkları ve ilgili kurul süreci nedeniyle evin yeniden yapılmasına izin verilmediğini belirtti.
Kadir Usta, başvurusunun sonucunu beklediğini ve kendilerine alternatif bir çözüm sunulmadığını ifade etti.
“Beklemeye devam.”
diyen Kadir Usta, sürecin uzamasından dolayı mağdur olduklarını dile getirdi.
Burada önemli bir ayrıntı var:
Bu anlatım, röportaj yapılan vatandaşın beyanıdır.
İlgili kurumların gerekçesi ve başvurunun hukuki durumu ayrıca resmî kaynaklardan doğrulanmadan kesin hüküm olarak sunulmamalıdır.
“600-700 bin lira kira istiyorlar”
İpek Caddesi çevresinde yıllardır esnaflık yapan bir başka vatandaş ise depremden sonra kendi dükkânını kaybettiğini anlattı.
40 yıl boyunca Beşkonaklar'da esnaflık yaptığını belirten vatandaş, dükkânının depremde yıkıldığını ve yerinde dönüşüm sürecinin devam ettiğini söyledi.
Ancak dönüşüm tamamlanana kadar ticari hayatını eski yerinde sürdüremediğini belirten esnaf, bölgedeki kira fiyatlarının da ciddi seviyelere ulaştığını ifade etti.
Esnafa göre bazı iş yerlerinde yıllık 600-700 bin TL kira talep edilirken, 1 milyon TL ve 1 milyon 250 bin TL seviyesinde kira isteyen yerler de bulunuyor.
Esnafın sorusu ise oldukça net:
“Bu parayı nasıl kazanacak?”
Çarşı neden hâlâ yeterince hareketli değil?
İpek Caddesi çevresindeki esnafların dile getirdiği bir başka problem ise işletmelerin farklı noktalara dağılmış olması.
Görüştüğümüz esnaf, müşterilerin aradığı işletmeleri bulmakta zorlandığını söyledi.
Özellikle deprem sonrası esnafın farklı alanlara dağılması nedeniyle vatandaşın belirli bir işletmeyi bulmasının zorlaştığını belirten esnaf, yeni çarşının ve ticaret merkezlerinin bir an önce tamamen dolması gerektiğini düşünüyor.
Bölgede konuşulan bir başka konu ise konteyner işletmeler.
Esnafa göre konteynerlerde faaliyet gösteren işletmelerin kaldırılmasıyla vatandaşların yeni çarşıdaki dükkânlara yönelmesi hızlanabilir.
Ancak bunun için yeni ticari alanların da tamamen faaliyete geçmesi gerekiyor.
Pazarda fiyatlar nasıl?
İpek Caddesi'ndeki Cuma Pazarı'nda ise günün hareketliliği yaşanıyor.
Pazarda görüştüğümüz esnaflardan alınan fiyat bilgilerine göre bazı ürünlerde şu rakamlar öne çıktı:
| Ürün | Sahada belirtilen fiyat |
|---|---|
| Domates | 20-35 TL |
| Salatalık | 20-25 TL |
| Patlıcan | 25-35 TL |
| Kabak | 35 TL |
| Biber | 40 TL |
| Yeşillik | 15-20 TL |
| Vişne | 130 TL |
| Limon | 120 TL |
| Üzüm | 50-65 TL |
| Şeftali | 50 TL |
| Erik | 65 TL |
| Muz | 65 TL |
| Çilek | 100-120 TL |
| Karpuz | 100-150 TL/adet |
| Patates | 40-50 TL |
| Soğan | yaklaşık 50 TL |
| Fasulye | 75 TL |
| Kurutmalık ürünler | yaklaşık 45-50 TL |
Bu fiyatların 19 Ağustos 2026 tarihinde sahada görüştüğümüz pazarcıların verdiği fiyatlar olduğunu ve ürünün kalitesine, satıcıya ve gün içindeki değişimlere göre farklılık gösterebileceğini belirtmek gerekiyor.
Soğan fiyatında düşüş iddiası
Pazarda görüştüğümüz esnaflardan biri soğan fiyatının önceki döneme göre gerilediğini söyledi.
Esnaf, daha önce kilogramının 60-70 TL bandında olduğunu belirttiği soğanın yaklaşık 50 TL seviyesine, bazı yerlerde ise daha aşağıya indiğini ifade etti.
Fiyat düşüşünün nedenini ise ihracattaki durgunlukla ilişkilendirdi.
Bu değerlendirme de pazarcı esnafının kendi piyasa gözlemidir; resmî fiyat veya ihracat verisi olarak değerlendirilmemelidir.
“Pazar en ucuz yer”
Pazarda konuştuğumuz bazı esnaflar, sebze ve meyve fiyatlarının marketlere kıyasla daha uygun olduğunu düşünüyor.
Özellikle yerli domates ve salatalığın 20-25 TL civarında satıldığı tezgâhlar dikkat çekiyor.
Pazarcılar, ürünün doğrudan tüketiciye ulaştırılması nedeniyle pazarların uygun fiyat açısından avantajlı olduğunu savunuyor.
Ancak vatandaş tarafında ise fiyatların hâlâ yüksek olduğunu düşünenler de var.
Yani aynı pazarda bile “ucuz” ve “pahalı” değerlendirmeleri vatandaşın bütçesine göre değişiyor.
Malatya'nın yerli ürünleri tezgahta
Pazarda Malatya'nın ilçelerinden gelen ürünlere de rastlamak mümkün.
Özellikle Erkenek fasulyesi ve Kozluk vişnesi gibi ürünlerin tezgâhlarda yer aldığı görüldü.
Bunun yanında yerli domates ve salatalık da satılıyor.
Bu durum Cuma Pazarı'nın yalnızca alışveriş yapılan bir alan değil, aynı zamanda Malatya'nın farklı bölgelerinden gelen ürünlerin tüketiciyle buluştuğu bir merkez olduğunu gösteriyor.
Pazarcının başka bir derdi daha var: İşgaliye
Pazarcı esnafıyla yapılan görüşmede işgaliye bedelleri de gündeme geldi.
Görüşülen esnaflardan biri Battalgazi ve Yeşilyurt belediyeleri arasında uygulamada farklılık bulunduğunu belirterek, günlük kullanım için yaklaşık 440-560 TL seviyelerinde bedeller ödendiğini söyledi.
Aynı esnaf haftanın dört günü pazara çıktığını, diğer günleri ise dinlenerek geçirdiğini anlattı.
Bu rakamların belediyelerin resmî tarifesi değil, röportaj yapılan pazarcının verdiği bilgiler olduğunu özellikle belirtmek gerekiyor.
“Sıcakta mallar dayanmıyor”
Pazarda meyve satan başka bir esnaf ise yaz sıcağının ürünler üzerindeki etkisine dikkat çekti.
Esnaf, özellikle meyvelerin yüksek sıcaklıklarda kısa sürede bozulmasının kendileri açısından en büyük sorunlardan biri olduğunu söyledi.
Bu nedenle pazarcılar için yalnızca satış fiyatı değil, ürünün tezgahta ne kadar süre dayanabildiği de doğrudan kazancı etkiliyor.
Beşkonaklar'da dönüşüm bekleyen esnaf
İpek Caddesi'ndeki saha çalışmasında dikkat çeken bir başka nokta ise Beşkonaklar'daki yerinde dönüşümün esnaf açısından taşıdığı önem.
Yıllarca kendi dükkânında çalışan esnaf, yeni iş yerinin tamamlanması halinde eski yerine dönmek istediğini belirtiyor.
Ancak dönüşüm tamamlanana kadar çevredeki ticari hayatın dağınık olması, esnafın müşterisine ulaşmasını zorlaştırıyor.
Bu durum deprem sonrası Malatya'da sıkça karşılaşılan bir sorunu yeniden gündeme getiriyor:
Bir bina yeniden yapılabilir; fakat o binanın içindeki ticari hayatın yeniden kurulması daha uzun sürebiliyor.
Bir başka dikkat çeken konu: Gelinciktepe'de sıcak su faturaları
Saha çalışmasının sonunda Gelinciktepe'de yaşayan vatandaşlarla ilgili daha önce gündeme gelen sıcak su ve doğalgaz maliyetleri de konuşuldu.
Görüşülen vatandaş, yaz döneminde sıcak su için 600-700 TL civarında ödeme yaptığını, önceki yıl ise 1.200-1.400 TL seviyelerinde faturalarla karşılaştığını ifade etti.
Sahadaki görüşmede bu yüksek maliyetin doğalgaz kullanım sistemi ve abonelik yapısıyla ilişkili olduğu yönünde değerlendirmeler dile getirildi.
Bu konu teknik ve kurumsal doğrulama gerektirdiği için, ilgili kurumların açıklaması olmadan faturaların kesin nedenini bu haberde kesin hüküm olarak vermemek gerekiyor.
Malatya Post'un saha notu
İpek Caddesi'nde birkaç saatlik saha çalışması, Malatya'nın deprem sonrası dönüşümünün iki farklı yüzünü ortaya koyuyor.
Bir tarafta yükselen yeni binalar ve yerinde dönüşüm projeleri var.
Diğer tarafta ise dükkânını, müşterisini ve eski ticari düzenini yeniden kurmaya çalışan esnaf bulunuyor.
Pazarda ise vatandaş daha uygun ürün ararken, pazarcı yüksek maliyetler ve sıcak hava nedeniyle satışını sürdürüyor.
Malatya'nın yeniden ayağa kalkması yalnızca yeni binaların tamamlanmasıyla ölçülemeyecek.
İnsanların evlerine dönmesi, esnafın dükkânına dönmesi ve vatandaşın yeniden şehir merkezindeki ticari hayata dönmesi de bu dönüşümün önemli parçaları.
İpek Caddesi'nde bugün gördüğümüz tablo ise bunun hâlâ devam eden bir süreç olduğunu gösteriyor.
Malatya Post olarak dönüşümün geldiği noktayı, esnafın sorunlarını ve pazardaki fiyat değişimlerini sahadan takip etmeyi sürdüreceğiz.
