Deprem Sonrası Malatya İş Dünyasının Sorunları Takip Edildi
Depremin ardından kentte binlerce iş yerinin kullanılamaz hale gelmesiyle birlikte MTSO, üyelerinin durumunu belirlemek amacıyla kapsamlı bir çalışma yürüttü. Yaklaşık 10 bin üyeyle telefon görüşmeleri gerçekleştirilerek işletmelerin hasar durumu, üretime devam edip edemediği, finansman ihtiyacı ve öncelikli talepleri kayıt altına alındı.
Geçici Ticaret Alanları İçin İlk Günlerden İtibaren Girişim
Deprem nedeniyle iş yerlerini kaybeden esnafın yeniden ticarete başlayabilmesi amacıyla konteyner çarşıların oluşturulması da gündeme taşınan ilk konular arasında yer aldı. Sadıkoğlu, Mart 2023’te yaptığı çağrılarla ticari faaliyetlerin tamamen durmasının önüne geçilmesi için geçici alanların hızlı biçimde oluşturulmasını istedi.
Konteyner iş yerlerinin konumu, 21 metrekarelik alanların bazı işletmeler açısından yetersiz kalması ve bu alanlarda ticari hareketliliğin sağlanması gibi sorunlar da ilerleyen dönemde MTSO’nun gündeminde tutuldu. Kalıcı iş yerlerinin tamamlanmasının gecikmesiyle birlikte konteynerlerde faaliyet gösteren esnafın durumu da yeniden gündeme geldi.
Finansmana Erişim ve Deprem Destekleri Öne Çıktı
Depremde hem iş yerlerini hem de işletme sermayelerinin bir bölümünü kaybeden firmaların yeniden faaliyet gösterebilmesi için finansman konusu da yoğun şekilde takip edildi. Sadıkoğlu, hibe desteklerinin yanı sıra faizsiz veya düşük faizli kredi imkanlarının artırılması ve mevcut kredi borçlarının ertelenmesi yönündeki talepleri ilgili makamlara iletti.
KOSGEB tarafından sağlanan Deprem Kredisi'nin kapsamının genişletilmesi de MTSO’nun gündeme taşıdığı konular arasında yer aldı. Sadıkoğlu, depremden etkilenen işletmeler açısından finansmana erişimin üretimin devamlılığı bakımından kritik olduğunu vurguladı.
MTSO ile Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı iş birliğinde yürütülen çalışma kapsamında ise depremden etkilenen oda üyelerine toplam 20 milyon TL geri ödemesiz hibe desteği sağlandı. Başvuru ve bilgilendirme süreçlerinin yürütülmesi amacıyla oda bünyesinde UNDP Destek Masası oluşturuldu.
Mücbir Sebep Uygulaması İçin Uzun Süreli Talep
Deprem sonrasında işletmelerin vergi ve diğer mali yükümlülükleri bakımından rahatlatılması amacıyla uygulanan mücbir sebep düzenlemesinin devam ettirilmesi, Sadıkoğlu’nun uzun süre takip ettiği başlıklardan biri oldu. 2023’ten itibaren farklı tarihlerde uzatma çağrıları yapan Sadıkoğlu, iş yerleri yeniden kullanıma açılmadan ve ticari faaliyetler normale dönmeden uygulamanın sona erdirilmemesi gerektiğini savundu.
Bu talep yalnızca oda yönetiminin gündeminde kalmadı. 22 Ağustos 2024’te yaklaşık 250 sivil toplum kuruluşunun katılımıyla ortak açıklama yapılarak mücbir sebep uygulamasının sürdürülmesi yönünde çağrıda bulunuldu. Böylece konu, Malatya’daki farklı meslek ve sivil toplum kuruluşlarının ortak gündemlerinden biri haline geldi.
Dört Deprem İli İçin Özel Teşvik Önerisi
Malatya ile birlikte Hatay, Kahramanmaraş ve Adıyaman’ın ekonomik toparlanmasını hızlandırmak amacıyla dört ilin en az beş yıl süreyle “Özel Teşvik Bölgesi” kapsamına alınması yönünde de öneri sunuldu.
Hazırlanan modelde vergi ve SGK uygulamalarının yanı sıra yatırım destekleri, kredi imkanları ve kentsel dönüşüm süreçlerini kapsayan düzenlemeler yer aldı. Önerinin ekonomi yönetimine aktarılmasıyla deprem bölgesindeki işletmelerin yeniden üretime kazandırılması ve yatırım ortamının güçlendirilmesi hedeflendi.
İstihdam Kaybına Karşı Yeni SGK Modeli Gündeme Getirildi
Deprem sonrasında Malatya’dan farklı şehirlere yönelen iş gücünün yeniden kente kazandırılması amacıyla SGK primleri üzerinden bir destek modeli önerildi. Sadıkoğlu, belirli bir dönem boyunca işçi ve işveren paylarının çalışanlara aktarılmasının, başka kentlere giden çalışanların Malatya’ya dönüşünü teşvik edebileceğini dile getirdi.
MTSO tarafından ayrıca deprem bölgesindeki kamu kurumlarının satın alma süreçlerinde yerel firmalara daha fazla öncelik verilmesi çağrısı yapıldı. AFAD, Kızılay ve TOKİ gibi kurumların bölgedeki ihtiyaçlarını mümkün olduğunca yerel işletmelerden karşılamasının, kamu harcamalarının şehir ekonomisinde kalmasına katkı sağlayacağı ifade edildi.
Yerinde Dönüşüm İçin Desteklerin Artırılması İstendi
Malatya’da ticari yapıların yeniden ayağa kaldırılması açısından yerinde dönüşüm uygulamaları da MTSO’nun takip ettiği başlıklardan biri oldu. Sadıkoğlu, 2023 yılında açıklanan destek tutarlarının dönemin gerçek inşaat maliyetlerini karşılamadığını belirterek yardım miktarlarının yükseltilmesini ve devlet katkısının artırılmasını önerdi.
MTSO, yerinde dönüşüm kapsamında gerçekleştirilen inşaatlarda uygulanan KDV oranının yüzde 20’den yüzde 1’e indirilmesi talebiyle Hazine ve Maliye Bakanlığı’na resmi başvuruda bulundu. İstanbul’daki dönüşüm uygulamalarında sağlanan bazı kolaylıkların deprem bölgesinde de uygulanması gerektiği yönündeki talep, 2026 yılında Bakanlığın mevzuat çalışmalarında değerlendirilmek üzere gündeme alındı.
Yaklaşık 60 Tır Yardım Malatya’ya Ulaştırıldı
Depremin hemen ardından yalnızca ticari taleplerle sınırlı kalmayan bir yardım organizasyonu da yürütüldü. Sadıkoğlu, farklı illerdeki Ticaret ve Sanayi Odası ile Ticaret Borsası başkanlarıyla görüşerek Malatya için yardım seferberliği oluşturulmasına öncülük etti.
Bu çalışmalar kapsamında yaklaşık 60 tır temel ihtiyaç malzemesi Malatya’ya ulaştırıldı. Şehre gönderilen yardımlar, MTSO koordinasyonunda ihtiyaç sahiplerine dağıtıldı.
Enkaz Çalışmalarında Asbest ve Toz Uyarısı
Deprem sonrası yıkım çalışmalarında ortaya çıkan çevresel ve sağlık riskleri de oda yönetiminin gündeminde yer aldı. Sadıkoğlu, enkaz demirlerinin yıkım alanlarında ayrıştırılmasına karşı çıkarak işlemlerin döküm sahalarında yapılmasını istedi.
Özellikle asbest ve yoğun toz oluşumu konusunda uyarılarda bulunan Sadıkoğlu, yıkım sırasında tazyikli su kullanımının artırılması gerektiğini savundu. Böylece hem çevredeki toz yoğunluğunun azaltılması hem de yıkım çalışmalarının daha kontrollü yürütülmesi yönündeki talep dile getirildi.
Sanayi Esnafının Talepleri Sahada Takip Edildi
Malatya’nın üretim altyapısının yeniden oluşturulması amacıyla sanayi bölgelerinde de incelemeler gerçekleştirildi. Yeni Sanayi Sitesi başta olmak üzere hasar gören üretim alanlarını ziyaret eden Sadıkoğlu, mevcut hasar tespitlerinin gerektiğinde yeniden değerlendirilmesini ve sanayi esnafının sürece dahil edildiği açık bir dönüşüm planı hazırlanmasını talep etti.
Ticari hayatın yeniden canlandırılmasının konut projeleri kadar önemli olduğuna dikkat çeken Sadıkoğlu, deprem sonrasında 27 bin 500 iş yeri ve ofisin kullanılamaz hale geldiğini belirterek kalıcı ticaret alanlarının konutlarla birlikte tamamlanması gerektiğini savundu.
Konteynerlerde Kalan Esnaf İçin Ek Süre Talebi
Kalıcı iş yerlerine geçiş sürecinin uzaması, konteynerlerde faaliyet gösteren esnafın durumunu da yeniden gündeme getirdi. 2026 yılında kalıcı iş yerine henüz kavuşamayan bazı işletmelere gönderilen tahliye bildirimleri üzerine Sadıkoğlu, esnafa ek süre verilmesini istedi.
Sadıkoğlu’nun bu konudaki yaklaşımı, kalıcı ticari alan sağlanmadan geçici alanlardan çıkarılmanın yeni mağduriyetlere yol açabileceği yönündeydi. Ayrıca hak sahipliği kuralarının ardından boşta kalan iş yerlerinin, deprem öncesinde kiracı olarak faaliyet gösteren ve halen konteynerlerde ticaret yapan işletmelere öncelikli olarak satışının değerlendirilmesi talep edildi.
Bodrum Katlarda Faaliyet Gösteren Esnafın Durumu Gündemde
Deprem sonrasında hak sahipliği kapsamına alınmayan yaklaşık 150 bodrum kat işletmesinin durumu da MTSO tarafından gündeme taşındı. Sadıkoğlu, bu işletmelerin de yaşanan ekonomik kayıplar dikkate alınarak değerlendirilmesi ve hakkaniyetli bir çözüm modeli oluşturulması gerektiğini ifade etti.
Üç yılı aşkın süreçte Cumhurbaşkanlığı, ilgili bakanlıklar, TOBB ve çeşitli uluslararası kuruluşlarla görüşmeler gerçekleştiren Sadıkoğlu, Malatya iş dünyasının taleplerini farklı platformlarda gündeme taşımaya devam etti. MTSO yönetiminin deprem sonrası süreçteki temel gündemini ise ticaretin yeniden canlanması, üretimin korunması ve istihdamın güçlendirilmesi oluşturdu.
